Leidinggevenden brengen vaak vele uren per dag en per week door in een kantoor. We slijten daardoor een deel van ons leven op onze werkplek. Maar is die werkplek wel gezond en veilig? Er is inmiddels veel bekend over ergonomische eisen die aan werkplekken kunnen worden gesteld. Hoe staat het daarmee op Curaçao? Een speciaal team van Coaching - bestaande uit ergotherapeute Maaike Versteeg van zorgwinkel Pro Kuido NV, architecte Marianne Cats van C.A.T.S. NV (Caribbean Architectural & Technical Services) en journaliste Corinne Leysner - legde de inrichting van drie Curaçaose kantoren langs de ergonomische meetlat. Een reportage.

Onderneming: Kooyman NV Megacenter
Wie: Marc Woesthuis
Soort werk: Manager ICT

De situatieschets
Het gebouw van Kooyman op Zeelandia is zowel buiten als binnen modern en strak, maar vooral functioneel. Bij de bouw is veel gebruik gemaakt van materiaal in ongelakte vorm. Binnen wordt het strakke, functionele onderbroken door warm houtwerk. Hoewel qua inrichting vooral veel werk is gemaakt van de winkelruimte (want daar gaat het per slot van rekening om bij Kooyman), is ook bij de kantoren duidelijk dat er over is nagedacht. De kantoren zijn een verdieping hoger dan de vloer in een L-vorm om de winkel heen gebouwd. Een deel van de ruimtes kijkt uit op de winkel, de anderen hebben uitzicht op de parkeerplaats. In de gang en de verschillende kantoren staan mooie planten, die bij nadere inspectie namaak blijken te zijn. Grote ramen zorgen voor veel lichtinval en scheppen de illusie van meer ruimte. Marc werkt samen met vijf anderen in een momenteel te krappe ruimte, die oorspronkelijk voor vier personen was bedoeld. Over de lengte van de ruimte staan verschillende computers opgesteld in twee rijen bureaus. De ICT’ers kijken elkaar van-
achter hun bureau aan, over een middenpad waar duidelijk zichtbaar verschillende noodzakelijke, maar lelijke kabels lopen. Het teveel aan zonlicht dat door de grote ramen valt, wordt versluierd door rolluiken van een soort schaduwgaas. Van te voren is ons meegedeeld dat de kamer zeer binnenkort wordt verbouwd en opnieuw wordt ingericht.

Marc over zijn werkplek:
‘Ik heb een tijdje geleden veel last van mijn rug gehad. Dat hebben veel mensen in de ICT, omdat we veel en vaak in een verkeerde houding achter de computer zitten. Na een behandeling door specialisten ben ik zelf nagegaan wat ik kon veranderen. Ik heb een nieuwe stoel, waarvan de armleuningen speciaal zijn verhoogd, zodat mijn armen net iets hoger liggen dan de tafel. Dat vind ik prettig. Ik wilde bewust ook geen hoofdsteun aan mijn stoel omdat die mijn nek naar voren duwde. Voor mijn laptop heb ik een speciaal verhoogd scherm. En mijn bureau is in hoogte verstelbaar. Ik zit nu rechtop als ik werk. Ook privé ben ik aan mijn houding gaan werken. Ik heb voor thuis een nieuw matras aangeschaft en een speciaal hoofdkussen. En ik sport nu en dat helpt echt! Waar ik nu nog last van heb, zijn de spleten in de rolluiken waar licht doorheen valt. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij de weerkaatsing van zonlicht in een autoruit op de parkeerplaats. En natuurlijk is de ruimte krap, maar dat wordt straks verholpen.’

Hoe gezond is Marc’s werkplek?
Maaike: ‘Dat Marc zelf aan zijn houding is gaan werken is erg goed. Vaak hebben mensen de neiging om klachten, veroorzaakt door een slechte houding, alleen te wijten aan de werkplek. Je conditie heeft er ook veel me te maken en ook hoe je zelf achter je bureau zit’. Ze laat een tekening zien van de ideale zithouding, maar zegt er meteen bij: ‘De ideale zithouding is voor iedereen weer anders. Je moet gewoon goed naar je lichaam luisteren. Hoe goed kun je presteren gedurende de dag en hoe voel je je aan het eind van de dag? Dat zijn belangrijke graadmeters.’

Gezondheidstip voor Marc:
Maaike: ‘Ondanks het verhoogde scherm is het toch beter om niet te lang per dag op een laptop te werken. Het kleine toetsenbord veroorzaakt vanzelf een ineenkrimpen van je rug en het buigen van je nek. In Nederland is de norm maximaal twee uur per dag. Op een PC mag je maximaal 6 uur per dag werken met regelmatige onderbrekingen.’ Ook over het licht valt het een en ander te zeggen: ‘Op zich wordt er prima gebruik gemaakt van zonlicht en kunstlicht. Maar de strepen licht die door de naden heen op de schermen vallen van de computers aan de straatkant, en die verblindend werken voor diegenen die met hun gezicht naar de straat zitten, moeten worden verholpen. Daar krijg je vermoeide ogen van en dat is voor een ICT’er, die toch al een bovengemiddeld aantal uren achter de computer zit, natuurlijk heel slecht.’

Hoe mooi is de werkplek?
Marianne: ‘Zoals de nieuwe situatie wordt. is het goed. Iedereen krijgt zijn eigen ‘cubicle’ waardoor alles meteen wordt opgelost. Het geeft een opgeruimde indruk. Mooi is dat overal in het gebouw hout terug komt. Ook de uitkijk op de winkelhal en op straat is indrukwekkend. De gebruikte constructiematerialen die overal te zien zijn, passen bij de bouwmarkt die Kooyman is. Ik vind het een mooi gebouw. In een andere ruimte waar wel al het ‘cubicle’ idee is doorgevoerd, zijn ook de Kooyman-kleuren gebruikt in de wandpanelen. De oude neutrale kleuren storen niet, maar de bedrijfskleur staat gewoon erg mooi.’

Tips qua inrichting:
Marianne: ‘Als je voorlopig de tafels tegen elkaar aanzet, zijn de kabels ook uit het zicht. Het witte licht in de kantoren is niet echt sfeervol, maar heeft wel zijn functie. Wat ik echt minder vind is de industriële vloerbedekking. De oranje-bruine kleur is niet mooi en ondanks de ogenschijnlijke deugdelijkheid van het materiaal zijn er vlekken te zien en zelfs hier en daar slijtplekken. Daar is vast wel iets beters voor te bedenken wat ook beter schoon te houden is.’

Bedrijf: ENNIA
Wie: Angelique Lanoy-Leito
Soort werk: Manager Human Resources

De situatieschets
Er heerst rust in het gebouw van ENNIA. Niet alleen vanwege het bijna totale gebrek aan geluid in de gangen, maar vooral ook door de inrichting. Mintgroen en hout komen steeds weer terug in het ‘no-nonsense design’. In de lounge waar we worden ontvangen door Angelique houden we alle drie verrast de adem in. Niet alleen vanwege de prachtige moderne houten bar, de ingenieuze kast die na nader onderzoek een heel assortiment glazen blijkt te herbergen, en de riante tafel van glas en hout waaraan het heerlijk zitten blijkt te zijn in suède stoelen op wieltjes. Onze adem stokt vooral ook doordat we alledrie de geur van sigarettenrook bespeuren. Navraag leert dat werknemers op de aan derden verhuurde kantoorruimtes de boosdoeners zijn. Gelukkig worden we snel weer vrolijk van de kleurrijke schilderijen van Philippe Zanolino en anderen, die niet alleen in de lounge, maar ook in de gangen hangen. Angelique vertelt dat werknemers van ENNIA naast hun lunchpauze ook nog elke morgen en elke middag een kwartiertje pauze mogen nemen om even van de werkplek weg te zijn. Haar eigen kamer is op de vierde verdieping op de hoek van het gebouw. Hierdoor heeft ze ramen aan twee kanten en een prachtig uitzicht op onze binnenstad.

Angelique over haar werkplek:
‘Ik zit hier pas een week, dus heb ik me de kamer nog niet eigen gemaakt, het is nog een beetje kaal. Mijn stoel zit wel erg lekker en het houten halfronde bureau vind ik mooi. De schilderijen die nu in mijn kamer hangen zijn niet echt mijn stijl en ik wil ook graag planten om me heen. ‘s Middags wordt het nogal warm in de kamer omdat de zon vol op de kamer schijnt. Maar ik ben wel blij met mijn kamer en ik vind het ook heerlijk om mensen te ontvangen hier. De kamer is met behulp van schuifpanelen met ingebouwde kasten iets kleiner gemaakt dan hij was, omdat we iets meer ruimte nodig hebben vanwege uitbreiding van de HR-afdeling.’

Hoe gezond is de werkplek van Angelique?
Maaike: ‘De stoel en het bureau zien er goed uit. Ze lijken wat aan de hoge kant afgesteld, waarschijnlijk op de lengte van de vorige gebruiker. Maar Angelique moet zelf bepalen of ze lekker zit of niet. De hoogte van het flatscreen van de computer is goed. Het halfronde bureau kan wel, als je maar goed voor je computerscherm zit en je lichaam niet in een vermoeiende hoek dwingt. Ik ben meer een voorstander van rechthoekige bureaus. De benauwdheid van de kamer is helemaal niet goed. Daardoor kun je je op den duur slecht concentreren.’

Gezondheidstip voor Angelique:
Maaike: ‘Experimenteer met de hoogte van bureau en stoel. Koop die altijd verstelbaar, dat is ook handig als iemand anders daarna de kamer gaat gebruiken. Neem altijd een stoel met armleuningen zodat je armen op dezelfde lijn als je bureau kunnen rusten. En de twee keer een kwartier rust is niet voldoende om je spieren rust te gunnen, als je lang achter de computer zit. Zorg dat je elk uur even opstaat om even naar het kopieerapparaat of het toilet te lopen, of om even wat te drinken te halen. En natuurlijk moet het ten strengste verboden zijn om te roken in een bedrijfsruimte.’

Hoe mooi is de werkplek?
Marianne: ‘De rust in de inrichting van het gebouw veroorzaakt door het houtwerk en de groene kleur is mooi. Wat echt fantastisch is, zijn de schilderijen. Dat heft het steriele op. Ook staan er overal planten. Angelique’s kamer geeft een heel nette indruk, doordat kasten volledig zijn ingebouwd. De bekende massief steen ogende uitstulpingen aan de buitenkant van het gebouw, blijken ruimtes voor ingebouwde kasten te zijn en ruimtes voor het wegwerken van bekabeling en buizen. De schilderijen in Angelique’s kamer (red: niet van Zanolino) zijn niet mooi, niet qua onderwerp en kleur en ook niet qua vorm. Op de langwerpige kasten zou gekozen kunnen worden voor langwerpige lijsten en het landschap aan de muur past helemaal niet bij de inrichting. Kleur is ook hier heel belangrijk. En Angelique heeft helemaal gelijk dat ze planten wil. Ook dat breekt de steriliteit die vaak door de kleur groen wordt veroorzaakt.’

Tips qua inrichting:
Marianne: ‘Keer het bureau zodanig dat je, al is het maar af en toe, van het uitzicht kunt genie-ten. Hang kleurrijke schilderijen op om een over-heersende kleur te breken. Geef je eigen stempel aan je kantoor om je er prettig in te voelen.’

Onderneming:
BKCC creatieve communicatie
Wie: Bas Kok
Soort werk: Directeur BKCC en Uitgeverij Loket 1, grafisch vormgever

De situatieschets
BKCC is op het moment van dit onderzoek net twee weken gevestigd in een tot kantoor gerenoveerd jaren dertig woonhuis op hetzelfde terrein als het oude kleinere kantoor. Van buiten en binnen zitten de muren strak in de verf. Buiten is de kleur roomwit en binnen lichtbeige en een enkele muur in modern mokka. In de vroegere sala staat een balie, daarachter - in wat eerder de eetkamer was - staat nu een mooie donkergelakte houten vergadertafel met strakke kuipstoeltjes eromheen. In het plafond erboven zit het ventilatierooster van de airconditioning. In de voormalige slaapkamers staan twee halfronde bureaus tegen elkaar aan met daarop de extra grote flatscreens waarop het ontwerpwerk wordt gedaan. De koeling is in deze ruimtes apart in te stellen. Op de achtergrond klinkt muziek.

Bas over zijn werkplek:
‘Mijn eigen kantoor is nog niet ingericht, dus ik werk voorlopig achter het bureau van een van de ontwerpers. De kleur van de muren en de meubels heb ik zelf gekozen. Wij zitten natuurlijk vrij lang per dag achter onze computers, maar ik heb nog niemand horen klagen over rugpijn of RSI. Op zich ben ik tevreden over de inrichting, maar ik zit nu te twijfelen over de details. Wat moet er aan de muren en hoe zit het met de lampen? En moet er bijvoorbeeld een scherm tussen de vergaderruimte en de entree? We zijn maar een klein bedrijf, dus het kan ook niet allemaal tegelijk worden aangeschaft.’

Hoe gezond is de werkplek van Bas?
Maaike: ‘Dat niemand van de ontwerpers last heeft van rug- of nekklachten wil zeggen dat de hoogte van bureaus, stoelen en computerschermen goed staat afgesteld. En dat bewijst weer dat iedereen zijn eigen instelling moet bepalen. Een van de ontwerpsters heeft haar computerscherm heel hoog staan, terwijl de andere het juist heel laag heeft. Die flexibiliteit heb je natuurlijk wel doordat deze schermen veel groter zijn dan doorsnee schermen. Heel fijn is dat de koeling in de verschillende ruimtes afzonderlijk in te stellen is. Ik heb het altijd snel koud, dus daar let ik wel op. In de ontwerpkamer is genoeg licht, maar de vergaderzaal is een beetje donker.’

Tips van Maaike:
Maaike: ’Stoelleuningen moeten over het algemeen onder je bureaublad passen, maar dat is weer afhankelijk van wat de gebruiker het fijnste vindt. Dat geeft je de mogelijkheid om wat dichter bij je scherm te komen, zonder dat je speciaal naar voren gaat leunen. Je moet je voeten plat op de grond kunnen plaatsen als je zit, maar je kunt ook een speciaal voetenbankje gebruiken. Zorg dat filters van airco’s regelmatig worden verschoond, zeker als je merkt dat werknemers vaak verkouden worden, of last van hun sinussen krijgen.’

Hoe mooi is de werkplek?
Marianne: ‘Dit is een heel mooie combinatie van bestaande details van het oude woonhuis, zoals het vensterglas met bloemmotiefjes in de ramen, met moderne aanpassingen zoals de kleur van de wanden en de strakke meubels. Met twee strak vormgegeven lampen, die Bas al klaar heeft staan om op te hangen, komt er ook wat meer licht en anders zijn spotjes ook een oplossing. Het is nog een beetje kaal, maar dat moet groeien.

Tips qua inrichting:
Marianne: ‘Als afscheiding zou ik de mooie antieke kast gebruiken die nu in een hoek van de vergaderruimte staat: met de voorkant naar de entree toe en aan de achterkant een stuk canvas of ander materiaal waar je bijvoorbeeld een mooie afbeelding op plaatst. Dat kun je ook afwisselen. Aan de muur zou ik minstens een kleurrijk schilderij hangen, zoals bijvoorbeeld van Zanolino en een collage van eigen ontwerpen. En verder zou ik het allemaal maar vanzelf laten groeien. Het hoeft niet allemaal tegelijk. Als je er niet uitkomt met inrichten, maak dan eerst verschillende tekeningen van de situatie, waar de meubels op verschillende plaatsen staan. En ga bij jezelf na welke stijl je het mooist vindt. Tegenwoordig kun je verschillende stijlen met elkaar combineren. Voor mijn klanten maak ik altijd in ieder geval twee totaal verschillende tekeningen, zodat ze zelf kunnen aanvoelen wat beter bij ze past.’

Wat kunnen we leren van de ergonomische meetlat?
Om je prettig te voelen in je kantoor moet je vooral weten wat je zelf aangenaam vindt. En dat geldt zowel voor een goede zithouding als voor een mooie werkomgeving. Hoewel goed meubilair belangrijk is als je veel uren in kantoor doorbrengt, is werken aan je eigen houding en sporten net zo belangrijk. Voor wat betreft het mooi inrichten van je kantoor: denk eerst na over wat goed bij jezelf past en voeg dat dan toe aan het bestaande interieur.

Volgens Wikipedia is ergonomie de wetenschappelijke studie van de mens in relatie tot zijn omgeving. Dit kan een product, ruimte of werkplek zijn. Ergonomie zit vervat in ons dagelijks leven, maar is vooral vervat in arbeidssituaties. Het is immers afgeleid van de Griekse woorden ‘ergon’ (werk) en ‘nomos’ (wet) en moet ervoor zorgen dat de veiligheid en gezondheid van de werknemers wordt verzekerd. Bij het ontwerpen van consumentengoederen en interieurs speelt vooral comfort en het doeltreffend functioneren een rol.

Tekst > Corinne Leysner