Miguel Goede gaf mij opdracht een ‘box’ te schrijven bij de interessante beschouwingen van Alexander, Kunneman en Ys over governance op Curaçao. Boxen duiken overal modieus op, in leerboeken, in tijdschriften, als het luchtige, ontspannende intermezzo. Voor de snel afgeleide lezer, die liever tv kijkt. Vaak tref je in de box een ondersteunend voorbeeld aan. Maar wat is een box inhoudelijk eigenlijk? Gaat het om een beschouwing, die verwant is aan het hoofdonderwerp, maar niet identiek? Behoort de box het resultaat te zijn van ‘out of the box’ denken? Dat is toch paradoxaal? Ik doe een poging.
Uit de voornoemde beschouwingen klinkt een eensgezinde hymne over vooruitgang op. Leek Curaçao eerder een nahinker te zijn, een tweederangslid van de expeditie naar good governance, nu lijkt een soepeler tred ingezet. Wat mij intrigeert is de samenhang tussen de gebeurtenissen op tenminste drie niveaus, dat van de regering van Curaçao, dat van de afzonderlijke ondernemingen en dat van gezin en individu. Waar wortelt het besef dat de kwaliteit van het bestuur van ondernemingen is gediend met onpartijdige selectie van directeuren en toezichthouders het meest indringend? In de kamers van ministers en gedeputeerden? In de zaaltjes waar de raden van commissarissen vergaderen? Of in de hoofden van burgers die beseffen dat hun toekomstig welvaartsniveau mede afhankelijk zal zijn van de kwaliteit van bestuur van belangrijke ondernemingen? Wat is de trigger die de verandering bewerkstelligt? Ik vermoed dat op alle drie niveaus tegelijk iets gebeurt, niet in keurige oorzaak-gevolg ketens, maar veel complexer. Alan Greenspan (voormalig bestuursvoorzitter van de Federal Reserve Bank in de VS – red) heeft er herhaaldelijk op gewezen dat waar ambitie en durf transformeren tot greed, tot hebzucht, het maatschappelijk bestel gemakkelijk ontwricht raakt. Hier lijkt de tegenovergestelde verandering aan de orde: een samenleving die zichzelf op orde brengt, kwaliteit stelt boven gunst en wedergunst. Doorbrekend inzicht, een zekere sense of urgency, schaamte, het zijn alle bouwstenen.
Mijn positie stelt in staat tot vergelijking van wat zich op een paar uiteenlopende plekken op aarde afspeelt. Overal lijkt disciplinering een voornaam verschijnsel. Die disciplinering gaat gekleed in het gewaad van kwaliteitsstrevingen, van professionele standaarden, van planning & control cycli et cetera. Voormalige elites verliezen hun privileges, raken onderworpen aan standaarden, en de nieuwe opkomende elites trachten zo lang mogelijk herkenning als zodanig te verhinderen, vermommen zich in jeans en gated communities, maar weten al wel dat ook hen de zweep van de kwaliteitszorg wacht.
In Nederland gebeuren soms nog steeds rare dingen, die je niet meer voor mogelijk had gehouden, zoals omvangrijke fraude binnen een groot pensioenfonds. Kennelijk helpen alle accountants, audits, kwaliteitsystemen en governance principes toch nog onvoldoende om dit kwaad voorgoed uit te bannen. Of moeten we er op rekenen dat de vileine menselijke geest altijd bezig zal blijven om nieuwe trucs te verzinnen en daar ook voortdurend in zal blijven slagen? Zodat een eeuwige ratrace aan de orde is.
De Stoa (de filosofische stroming van het stoïcisme - red.) onderwees ons reeds dat de kwaliteit van het leven mogelijk strikt samenhangt met matiging, terwijl daarentegen Epicurus het genot aanprees als hoogste goed. Van buitenaf gezien lijkt de laatst genoemde leer meer verwant met de Caribische ziel dan de eerste. Maar zou het wellicht juist tot de
innovatiekracht van deze ziel kunnen behoren om beide filosofieën op aangename wijze met elkaar te mengen? Zodat Curaçao zich op de zoektocht naar het waarlijk goede leven tot een voorloper ontwikkelt?
Tekst > Roel in't Veld
Roel in’t Veld is als buitengewoon hoogleraar verbonden aan de leerstoel governance aan de UNA.
