Op Curaçao bestaat een organisatie die al jarenlang exceptioneel succes boekt. Sinds 2003 participeert deze organisatie op internationaal niveau in het belangrijkste evenement binnen haar branche. Het betreft de Curaçaose Little League baseball organisatie die zich consistent weet te kwalificeren voor de wereldkampioenschappen in Williamsport, Pennsylvania. Reden voor Coaching om te spreken met een van de mensen die voor dit succes mede-verantwoordelijk is, coach Vernon Isabella. We spreken hem over het managen van kampioenen en wat andere organisaties hiervan kunnen leren.

Als toeschouwer zien we tijdens de wedstrijden alleen de groep kinderen bezig die het topteam hebben gehaald. Maar Isabella heeft te maken met een grote organisatie, waar hij - behalve met de kinderen - ook werkt met ouders, andere coaches, Sedreko en vrijwilligers.

Complexe uitdaging
Vernon was 21 jaar toen hij het Little League team voor het eerst naar de wereldkampioenschappen bracht en slaagde er vervolgens zeven jaar lang in om het winnende lokale team - waar ieder jaar nieuwe kinderen instromen - op wereldniveau te laten meedraaien.
De uitdaging is complex. Het gaat om het managen van een team jonge jongens die weinig richting hebben, vaak met concentratieproblemen kampen en nog moeten leren wat discipline betekent. In totaal neemt Isabella de verantwoordelijkheid op zich voor meer dan 300 kinderen die zich pogen te kwalificeren. Doorgaans bestaat Vernon’s kwalificerende team uit vijftien kinderen van elf en twaalf jaar oud met verschillende achtergronden, uit verschillende buurten en met verschillende karakters.
Het participeren op wereldniveau vergt veel van alle betrokkenen. Het trainen is maar een onderdeel. Al het andere - de organisatie, het halen en brengen van de kinderen, materiaal, de velden en het onderhoud daarvan - wordt in samenwerking met ouders en vrijwilligers gerealiseerd.
De successen uit het verleden leggen extra druk en creëren verwachtingen. Vernon: ‘Je moet iedereen motiveren. Je moet altijd aan de kinderen uitleggen dat alles beter kan en dat je meer van ze verwacht en verlangt. Niet alleen ik verwacht meer. Fans verwachten meer. Ouders verwachten meer. Zij moeten meer van zichzelf verwachten. En voor resultaten heb je elkaar nodig, dus je moet duidelijk maken dat winnen niet alles is. Werken is alles.’

Onderlinge afhankelijkheid
Vernon Isabella kiest een leiderschapsstijl waarin hij weinig ruimte laat voor onduidelijkheid en waarbij hij de onderlinge afhankelijkheid benadrukt; alleen samen kunnen ze kampioen worden. Vernon: ‘Je moet goede resultaten altijd belonen, maar niet te vaak, omdat de spelers zich dan veel te goed gaan voelen. Ik geef alleen complimenten als de hele groep het goed doet en dat is afhankelijk van iedereen die meespeelt. Vandaar dat het zo zelden voorkomt dat ik complimenten geef.’
Isabella probeert al zijn teamleden te doorgronden en onderkent de noodzaak tot een gevarieerde benadering. ‘Je moet als coach alle karakters bestuderen en bedenken hoe je elk kind onafhankelijk van de groep aanpakt. Als een kind zijn dag niet heeft, dan heeft dat effect op iedereen en ook dat moet je duidelijk maken aan de jongens. Dat doe je door altijd eerlijk te zijn, door altijd duidelijk te zijn over wat je denkt, wat je wilt zien en hoe jij vindt dat zij dat moeten klaarspelen. Dan luisteren ze naar je.’
Empathie is daarbij enorm belangrijk. ‘Ik speel altijd mee met de kinderen. Als een van de jongens moet gooien of aan honk staat, dan ben ik daar bij hem, in gedachten, dan sta ik als het ware ook aan het honk.’

Principes
Isabella kiest voor het vasthouden aan een aantal principes. Discipline staat voorop. ‘Vaak zit dat er nog niet in, maar als de kinderen eenmaal doorhebben dat hun eigen ‘input’ de moeite waard is, dan levert dat resultaten en zijn zij gemotiveerd.’ Een ander principe is onvoorwaardelijke steun. ‘Ieder kind weet dat ik ze altijd zal steunen en verdedigen. ‘Play ball for me, and you know I cover your back’. Het zijn voor mij de belangrijkste principes die een team moet vasthouden: discipline, loyaliteit en steun.’

Complexe achterban
De vele personen en organisaties die bij het baseballteam betrokken zijn, vormen een complexe achterban waarbij steeds uiteenlopende belangen en meningen moeten worden gebalanceerd. Dat lukt Isabella niet altijd even goed. Zo heeft hij al meerdere malen problemen gehad met ouders over de bejegening van hun kinderen, met andere coaches over afspraken, of over zijn veeleisende houding (zie ook het kader ‘Omstreden leiderschap’).
Isabella is zich hiervan bewust en realiseert zich ook dat bij een te harde aanpak dingen mis kunnen lopen. Vernon: ‘Als je de kinderen te vaak straft, of niet vaak genoeg beloont, dan kunnen zij hun vertrouwen kwijt raken. Niet alleen in zichzelf, maar ook in mij, en dan ben ik ze kwijt. Daar moet ik voor oppassen.’
Maar ook externe invloeden kunnen verstorend werken. Bijvoorbeeld als een ouder Isabella’s mening over de prestatie van een teamlid tegenspreekt. Eerlijkheid over de prestaties is cruciaal, legt hij uit. ‘Als een kind een 5 verdient maar met een 10 naar huis gaat, dan creëer je valse zelfbeelden en dat is nergens goed voor. Je moet een 5 herkennen en helpen een 10 te worden. Daar liggen heel wat valkuilen bij het coachen. En in het managen nog meer.’
Om alle belangen te balanceren is communicatie essentieel, volgens Isabella. ‘If you don’t have the parents, you don’t have the kids.’ En dus worden ouders ook bij de doelstellingen betrokken en op de hoogte gehouden van ontwikkelingen. ‘We hebben elkaar nodig om onze doelen te bereiken. Dat staat voorop.’

Doelen
De doelen binnen de sportwereld zijn duidelijk. Winnen is vaak het belangrijkste, prestatie betekent veel. Maar Vernon Isabella geeft hier liever een andere invulling aan. ‘Het gaat niet om winnen. Het gaat om werken. Ik verwacht veel van hen. Ik wil het beste voor ze, voor mij en voor Curaçao. Dat creëert erg veel druk, maar uiteindelijk is het doel: je moet geven wat je kan.’ De kinderen moeten succesvol zijn, maar bovenal in de ogen van Isabella leren dat het doel van een team weliswaar is om te winnen, maar dat ze dat alleen maar samen kunnen realiseren.

Grenzen
Een belangrijk onderdeel van Isabella’s leiderschapsbenadering is dat hij duidelijke grenzen stelt, maar daarin niet rigide is. ‘De kinderen die bij mij terechtkomen weten vaak al wat mijn grenzen zijn. Dat vertellen ze aan elkaar. Zowel kinderen als ouders doen veel moeite om bij mijn team te horen, en dus wordt er veel over gesproken. Maar als er iets is wat ik door de jaren heen heb geleerd, is het dat grenzen altijd worden aangepast. Dat gebeurt intuïtief. Ik kijk naar de toekomst, en naar de doelen die ik voor ogen heb en besluit dan, en ook aan de hand van de betreffende kinderen, wat de grenzen zijn.’
Eén grens is echter heel hard en die mag niet worden overschreden: respect. ‘Als er geen respect wordt getoond, dan lig je er uit, zowel als coach, als kind, en ook als ouder.’

Sanctioneren is maatwerk
Het sanctioneren van teamleden die grenzen overschrijden, is een uitdaging. Anders dan in een formele organisatie kan Isabella niet met schriftelijke waarschuwingen een dossier opbouwen of geldelijke beloning inhouden. Isabella: ‘Als iemand zich misdraagt, of echt geen respect toont, dan pak ik af wat zij leuk vinden. Maar ik kan ook strenger zijn; bij het ontbreken van respect jegens mij haal ik een kind makkelijk van het veld. Het is ook wel eens voorgekomen dat ze uit het team worden gezet. Ook in dat geval had het te maken met zowel inzet als respect. Bij nader inzien realiseerde ik mij dat de persoon een slechte invloed had op het hele team.’
Ook het sanctioneren vergt maatwerk. ‘Voor iemand waarvan ik meer verwacht ben ik het hardst. Iedereen moet zich op eigen snelheid ontwikkelen, dat is belangrijk. Iedereen traint hetzelfde en het is logisch dat sommigen beter zijn dan anderen. De truc is om een ieder te laten inzien waar hij toe in staat is, en om vervolgens te helpen om het beste te bereiken. De zwakkeren in het team krijgen meer aandacht. Voor de sterkeren worden strengere regels gehanteerd. Maar niemand zal worden tegengehouden, en als iemand wint krijgt iedereen een stukje van dezelfde taart.’
Vernon zet zich in om de spelers in praktische zin te leren dat iedereen gelijk is. ‘Ik laat bewust de beste speler het materiaal dragen. Zo leren ze snel dat iedereen gelijk is aan elkaar, en dat iedereen mee moet werken. De uitblinker van het team weet dan dat hij net als de anderen mee doet aan een teamsport.’

Persoonlijke aanpak als succesfactor
Organisaties die draaien op vrijwilligers ondervinden vaak problemen met inzet. ‘Vrijwillig betekent niet vrijblijvend’ is een uitspraak die veel organisaties hanteren om zichzelf te beschermen tegen capaciteitsproblemen. Het sturen van individuele motivatie en van het krachtenveld is volgens Isabella van groot belang. ‘Duidelijkheid, transparantie, maar ook saamhorigheid zijn essentieel. Ik weet niet hoe het werkt in professionele organisaties, maar misschien is bij vrijwilligerswerk een dergelijke persoonlijke aanpak de enige manier om succes te boeken.’

Omstreden leiderschap
Het leiderschap, maar vooral de leiderschapstijl van Vernon Isabella, is niet onomstreden. In april is zijn positie als Little League coach, ondanks alle successen, ter discussie gesteld. Hij is niet langer coach van de formele selectie, het Little League team dat deelneemt aan de wedstrijden van de wereldkampioen-schappen. Hij blijft wel zijn eigen teams met ongeveer 200 jonge baseballers trainen (op vrijwillige basis). De discussie die intern woedt bij de Little League over leiderschap, stijl en verantwoordelijk-heden, is illustratief voor de complexe omgeving waarin zo’n grote vrijwilligers-organisatie opereert. Meningen en belangen van verschillende groepen moeten worden gebalanceerd. In andere sociaal getinte organisaties zoals vakbonden, is dit ook een bekend verschijnsel (zie ook het ‘Ronde Tafel gesprek’ over leiderschap in deze editie). In professionele organisaties is het soms makkelijker om de gemeenschappelijke deler te benoemen en daaraan de individuele belangen van groepen ondergeschikt te maken.

Gedeelde inzichten over het managen van vrijwilligers

Het Rode Kruis
Doctor Bernard Whiteman, commandant van de colonne van het Rode Kruis en directeur Volksgezondheid van de Nederlandse Antillen, is het eens met de inzichten van de jonge Vernon Isabella. Als commandant geeft Whiteman leiding aan 154 leden.
‘Het vrijwilligerschap is het belangrijkste aspect wat ik meeneem in mijn beslissingen. Wij werken samen met mensen uit alle soorten milieus, religies en achtergronden en dus ondervinden wij communicatiestoornissen. Maar juist omdat het vrijwilligers zijn, streven wij naar het permanent verbeteren en versterken van communicatie. Je moet daarnaast vertrouwen hebben in mensen. Ze begeleiden als er toch iets mis is gegaan en ze ondersteunen in hun groei.’
‘Bij elke organisatie is het zo dat de waarden en normen  afhangen van de situatie waar je je in bevindt. In dat opzicht heeft Vernon gelijk. Maar er zijn ook dingen die absoluut niet door de vingers zullen worden gezien. Het ontbreken van respect jegens de leidinggevende is waarschijnlijk een van de meest serieuze overtredingen. Communicatie is het belangrijkste. Ook dat heeft Vernon goed ingezien. Je moet open zijn en eerlijk zijn en niet te vergeten: You have to walk your talk.’

Klimop Naschoolse Opvang
Oprichter en directeur van ‘Klimop naschoolse opvang en huiswerkbegeleiding’ Natalie Bulo runt een organisatie die deels door vrijwilligers en deels door professionals wordt bemand.
Natalie: ‘De vrijwilligers zijn de ouders die altijd op komen dagen en de docenten die inspringen. Moeilijk lerende kinderen worden binnen ons systeem begeleid door remedial teachers, psychologen en docenten. De ouders moeten hier intens aan meewerken en participeren in workshops, gesprekken en evaluaties. De belangrijkste principes zijn eerlijkheid, doorzettingsvermogen en motivatie. Het vraagt veel sturing om het einddoel in zicht te houden. Maar wanneer we daar samen met ouders en vrijwilligers naartoe werken is het draagvlak groter.’
‘De ouders moeten betrokken zijn, samen moet besloten worden hoe de kinderen worden behandeld. Training is anders dan opvoeding. Vernon praat wel veel met de ouders. Maar ik betrek ze ook bij beslissingen. Een belangrijk aspect binnen onze organisatie is het feit dat wij de professionele experts zijn. Ouders moeten dat accepteren en respecteren.
‘Ook bij ons moet een beloning echt verdiend worden, zoals Vernon dat aangeeft. Maar anders dan Vernon probeer ik zo veel mogelijk te belonen. Mijn ervaring is dat kinderen dan harder gaan werken en zich beter kunnen focussen.’
‘Het is telkens bekijken en bijsturen. Je moet ‘on the ball’ blijven. Je moet weten wat je doet en wie waarvoor verantwoordelijk is. Samenwerken is heel belangrijk, anders heb je al snel eilandjes binnen een organisatie. Maar vrijwilligerswerk is niet vrijblijvend. Je hebt je woord gegeven en daar moet je je aan houden.’

Tekst > Kelly van der Kwast
Documentaire: Boys of Summer
De Curaçao Little League successen zijn op fascinerende wijze in beeld gebracht in de documentaire ‘Boys of Summer’. Deze is gedraaid in 2008 en gemaakt door Keith Aumont. Hij volgt de kinderen van
het Little League selectieteam een jaar lang tot aan de wereldkampioenschappen in Williamsport, Pennsylvania, waar zij voor de zevende keer als regiokampioen het Caribische gebied mochten vertegenwoordigen. De film werd begin juni voor het eerst aan het publiek getoond als onderdeel van de ‘Spotlight Series’ tijdens het Aruba International Film Festival. Boys of Summer beleeft eind juli officieel zijn ‘world premiere’ tijdens het New York International Latino Film Festival en zal daarna ook op Curaçao worden vertoond.

Voor een voorproefje:
www.boysofsummerfilm.com